De woorden die ik hoor zijn lovend. “Een fantastische broer, staat altijd voor ons klaar. Een hart van goud.” Ik zit aan de kop van de tafel, aan de ene kant zijn vrouw en kinderen, aan de andere kant zijn broers. Verhalen over vroeger. Over kattenkwaad, over samen verbouwen. Er is geen speld tussen te krijgen.
Maar terwijl de broers vertellen, zie ik iets gebeuren. Schouders zakken. Blikken gaan omlaag. Zijn vrouw en kinderen friemelen aan hun kleding. Ze proberen de zinnen aan te vullen met: “maar hij kon ook…” Ze mompelen nog. Maar niemand geeft hen de gelegenheid om de zinnen af te maken. En ik voel: dit is niet het hele (of échte) verhaal.
Als zijn laatstelevensfase is besproken, zijn de broers van mening dat alles gezegd is. Ik rond het gesprek af en bedank hen voor het delen van de herinneringen en stel voor dat ik nog even met het gezin verder praat. Dat vindt iedereen goed.
Als de voordeur dichtvalt, lijkt het alsof er eindelijk adem gehaald kan worden. Ik wind er geen doekjes om en zeg: “Voor jullie was het heel anders hè. De persoon die nu geschetst is, is niet uw man en jullie vader”.
En dan komt hún verhaal. Ze kiezen hun woorden zorgvuldig. Ze willen hem niet in een kwaad daglicht zetten. Maar ze willen ook niet dat aan hún werkelijkheid voorbij wordt gegaan. Ze vertellen over hoe hij zijn pijn van het verleden verdronk. Over de keren dat je zachtjes moest doen. Over geld en eten dat er niet was. Over woorden die pijn deden en hardhandige handen. En tegelijk vertellen ze over de schaarse momenten waarop ze zijn liefde wél zagen, hoe ver verstopt ook.
Ze willen dat de broers goed afscheid kunnen nemen. Maar ze willen ook dat de pijn die zij ervaren hebben, ook een plekje krijgt in het verhaal. Anders voelt dat niet eerlijk. Dat is ‘onrecht’.
We zoeken samen naar passende woorden. We laten ruimte voor liefde én voor wat moeilijk was. Zonder hem te kwetsen of te beschadigen. We veroordelen niet, maar verdoezelen ook niet.
En precies daar, in die eerlijkheid, wordt het onrecht een klein beetje rechtgezet. En als die woorden eenmaal op papier staan, klopt het verhaal voor iedereen die achterblijft.
